ΕΘΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 3ου ΚΥΚΛΟΥ

ΤΡΙΟ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ ΙΡΛΑΝΔΙΑ-ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ-ΕΛΛΑΔΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

Το Τρίο Προεδριών Ιρλανδία, Λιθουανία και Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Νεολαίας αποφάσισαν ως κοινή θεματική προτεραιότητα για τους 18 μήνες (Ιανουάριος 2013 – τέλη Ιουνίου 2014) την Κοινωνική Ένταξη των Νέων. Μέσω αυτής της προτεραιότητας,  δίνεται έμφαση στην έννοια της κοινωνικής ένταξης, συμπεριλαμβάνοντας όλους τους νέους και εκείνους που έχουν λιγότερες ευκαιρίες. Το Τρίο Προεδριών διασφαλίζει την υποστήριξη της κοινής θεματικής, της Κοινωνικής Ένταξης, μέσω των προτεραιοτήτων της κάθε Προεδρίας, καθ’ όλη τη διάρκεια του 18μηνου κύκλου. Η Ιρλανδία επικεντρώθηκε στο τι είναι η κοινωνική ένταξη των νέων, ποιες είναι οι προκλήσεις που θέτει στους νέους, ποιες είναι οι ομάδες των νέων που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού και τα στάδια στη ζωή των νέων, κατά τα οποία είναι πιο ευάλωτοι στον κοινωνικό αποκλεισμό.

Με βάση τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης διαβουλεύσεων, η Λιθουανία επικεντρώθηκε, στις πιθανές λύσεις για την κοινωνική ένταξη των νέων, με ιδιαίτερη έμφαση σε εκείνους που είναι εκτός του τομέα της απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης (NEETs).

Με βάση τα αποτελέσματα των δύο προηγούμενων φάσεων, η Ελλάδα ολοκληρώνει τον 18μηνο κύκλο με την τρίτη φάση του διαρθρωμένου διαλόγου, εστιάζοντας σε συγκεκριμένες συστάσεις προκειμένου να μετατραπούν σε δράσεις πολιτικής για την κοινωνική ένταξη όλων των νέων. Επομένως, αυτή η τρίτη φάση έχει στόχο να συγκεντρώσει πολλές συγκεκριμένες προτάσεις και καινοτόμες ιδέες για την ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης των νέων. Η Ελλάδα επικεντρώνεται στην επιχειρηματικότητα των νέων, συμπεριλαμβάνοντας τον τομέα του πολιτισμού, ως ένα μέσο επίτευξης της αυτονομίας των νέων που συμβάλλει στην κοινωνική τους ένταξη.

Ο ρόλος της επιχειρηματικότητας των νέων στην ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης των νέων

Η Eurostat ορίζει τους αυτο-απασχολούμενους, επιχειρηματίες, ως άτομα που εργάζονται στη δική τους επιχείρηση, ασκούν το επάγγελμά τους ή καλλιεργούν γεωργικές εκτάσεις με σκοπό το κέρδος[1]. Δεδομένου ότι οι ορισμοί διαφέρουν από χώρα σε χώρα, άτομα που αυτό-απασχολούνται μπορεί να είναι όσοι απασχολούν άλλους και όσοι εργάζονται μόνοι τους. Η επιχειρηματικότητα δεν αποτελεί μόνο μία μορφή απασχόλησης αλλά και μία νοοτροπία, που δίνει στους νέους τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τα προσόντα τους, να κερδίσουν την αυτονομία τους και συμβάλει στη δική τους ανάπτυξη ή σε αυτή της τοπικής κοινωνίας. Η επιχειρηματικότητα που έχει ως στόχο τον κοινωνικό αντίκτυπο μπορεί να βοηθήσει τους νέους να κερδίσουν την αυτονομία τους και να προωθήσει την κοινωνική ένταξη, και κατά συνέπεια να συνεισφέρει στην ευρύτερη κοινωνία.

Η επιχειρηματικότητα των νέων προσφέρει σημαντικές δυνατότητες στους νέους. Παρόλα αυτά, σε σύγκριση με άλλες περιοχές, οι Ευρωπαίοι εμφανίζουν λιγότερες πιθανότητες να ασχοληθούν με επιχειρηματικές δραστηριότητες και τα επίπεδα επιχειρηματικότητας στους νέους είναι τα πιο χαμηλά.

Η ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας είναι ιδιαίτερα σημαντική προκειμένου να αντιμετωπιστούν προκλήσεις που έχουν σχέση με τα ανησυχητικά υψηλά ποσοστά ανεργίας των νέων στις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Η επιχειρηματικότητα και η αυτο-απασχόληση προσφέρουν διέξοδο στους νέους για να βγουν από την ανεργία. Η επιχειρηματικότητα αφορά στην ικανότητα του ατόμου να μετατρέπει τις ιδέες σε πράξη, γεγονός που στηρίζει τους νέους στην καθημερινότητά τους, τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, καθώς και σε επαγγελματικό επίπεδο. Τους κρατά σε εγρήγορση στο πλαίσιο που λειτουργούν και τους καθιστά πιο έτοιμους να αξιοποιούν τις ευκαιρίες[2].

Οι πρόσφατες προκλήσεις, περιορισμοί και ευκαιρίες στην Ευρώπη αυξάνουν την ανάγκη για επιχειρηματικότητα που επιδιώκει να αποφέρει οικονομική αξία αλλά επίσης παράγει κοινωνικό κεφάλαιο και υπηρετεί τα συμφέροντα της κοινωνίας. Αυτή η κοινωνική επιχειρηματικότητα, όταν προωθεί και αξιοποιεί πολιτισμικούς πόρους (για παράδειγμα, ιστορικές τοποθεσίες και μνημεία, παραδόσεις και έθιμα, σύγχρονη τέχνη, δημιουργικότητα μέσω νέων τεχνολογιών κλπ.) προσφέρει μιας νέας μορφής καινοτόμο νοοτροπία επιχειρηματικού προσανατολισμού, που προσελκύει επενδυτές, τουρίστες, δημιουργώντας τελικά, θέσεις απασχόλησης για τους νέους, ενισχύοντας συνεπώς την κοινωνική συνοχή.  

Ερωτηματολόγια για την Κοινωνική Ένταξη των Νέων.

1. Ποιές συγκεκριμένες δράσεις θεωρείτε ότι πρέπει να αναληφθούν, προκειμένου να προσαρμοστεί η εκπαίδευση (τυπική εκπαίδευση, άτυπη μάθηση, επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση) στις ανάγκες κάθε εκπαιδευόμενου ώστε να παρέχονται ίσες ευκαιρίες μάθησης;

 

Το 65% όσων απάντησαν, τόνισε ότι ο σεβασμός στη διαφορετικότητα (φυλή, θρησκεία, αναπηρία, σεξουαλικός προσανατολισμός) αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη ασφαλούς περιβάλλοντος μάθησης για όλους, χωρίς διακρίσεις, ενώ σχεδόν οι μισοί (49%) αυτών που απάντησαν, υπογράμμισαν τη σημασία παροχής καλύτερης πληροφόρησης σε σχέση με τις μελλοντικές ανάγκες και προτεραιότητες της αγοράς εργασίας.  Ένα σημαντικό ποσοστό (30%) επίσης πιστεύει ότι χρειάζεται ένα εθνικό σχέδιο δράσης με σκοπό την ενίσχυση συγκεκριμένων τομέων της οικονομίας, ενώ το 27% θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική μια μεγαλύτερη σύνδεση του ιδιωτικού τομέα με το εκπαιδευτικό σύστημα.

2. α) Ποιές συγκεκριμένες δράσεις θεωρείτε ότι πρέπει να αναληφθούν για την πρόληψη και εξάλειψη των διακρίσεων εις βάρος των νέων στην αγορά εργασίας αλλά και για τη μείωση του αριθμού των επισφαλών θέσεων εργασίας και της απασχόλησης με εισόδημα κάτω από το όριο της φτώχειας;

 

Η πλειονότητα (67%) όσων απάντησαν σημείωσε ότι η άσκηση των δικαιωμάτων των νέων και η αναγνώρισή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα ήταν πολύ σημαντική για την πρόληψη των διακρίσεων εις βάρος των νέων στην αγορά εργασίας και για την εξάλειψη των θέσεων εργασίας με εισόδημα κάτω από το όριο της φτώχειας. Το 51% τόνισε ότι η ποιότητα των κοινωνικο-μορφωτικών δραστηριοτήτων από, προς και για τους νέους (youth work) μπορεί να διασφαλιστεί καλύτερα μέσω μιας Ενιαίας Ευρωπαϊκής Σύμβασης ενώ το 38% πιστεύει ότι πρέπει να θεσμοθετηθεί ένας ενιαίος κατώτατος μισθός, σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

 

β) Ποιές συγκεκριμένες δράσεις πρέπει να αναληφθούν για να ενισχυθεί η αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών και να βελτιωθεί η κοινωνική ένταξη των νέων;

Περισσότεροι από τους μισούς, (55%) απ’ όσους απάντησαν στο ερωτηματολόγιο, υπογράμμισαν ότι η δημιουργία ενός καλά οργανωμένου δικτύου για την προώθηση της συνεργασίας και της αλληλεπίδρασης μεταξύ των γενεών, μέσω ανταλλαγής ιδεών, γνώσεων, εμπειριών και συμβουλών, είναι σημαντική για την ενίσχυση της αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών. Επιπλέον, ήταν αρκετά υψηλό το ποσοστό όσων απάντησαν (52%) και υπογράμμισαν τη σημασία της προώθησης των πρακτικών που έχουν στόχο την στήριξη των νέων από μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζομένους (για παράδειγμα, μέσω ορισμού ενός μέντορα-συμβούλου για κάθε νέο που προσλαμβάνεται). Επίσης, το 33% αυτών που απάντησαν, δήλωσε ότι χρειάζονται ενημερωτικές εκστρατείες για την ενίσχυση της αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών, καθώς και η δημιουργία οργανωτικών δομών για την προώθηση του αμοιβαίου εθελοντισμού μεταξύ νέων και μεγαλύτερων σε ηλικία ατόμων.

 

3. α) Κατά την άποψή σας, ποια μέτρα μπορούν να ληφθούν για να δημιουργηθούν περισσότερες θέσεις εργασίας για τους νέους και για να διασφαλιστεί η ποιότητα αυτών των θέσεων εργασίας (π.χ. φορολογικά κίνητρα, διευκόλυνση των διοικητικών διαδικασιών, ρύθμιση των συμβατικών ρυθμίσεων κλπ.);

 

Όσον αφορά στα μέτρα με στόχο τη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας για τους νέους, η πλειονότητα (65%) τόνισε τη σημασία δημιουργίας φορολογικών κινήτρων και φορολογικών ελαφρύνσεων για τους νέους που ξεκινούν τις δικές τους επιχειρήσεις. Επίσης, ένα ποσοστό 60% θεωρεί ότι πρέπει να απλοποιηθούν οι διαδικασίες για την έναρξη επιχειρηματικής δραστηριότητας ενώ το 58% δήλωσε ότι χρειάζονται φορολογικά κίνητρα για τις ιδιωτικές εταιρείες προκειμένου να προσλαμβάνουν νέους.

 

 

β) Ποιες συγκεκριμένες δράσεις πρέπει να αναληφθούν για να υπάρχουν καλύτερες ευκαιρίες για ποιοτική πρακτική άσκηση, μαθητεία και κατάρτιση, για όλους τους νέους;

Το 53% όσων απάντησαν, υπογράμμισε ότι οι ιδιωτικές εταιρείες που προσφέρουν απασχόληση σε νέους, πρέπει να έχουν κίνητρα προκειμένου να διασφαλίσουν ποιοτικές θέσεις άσκησης και μαθητείας. Επιπλέον, το 51% δήλωσε ότι τα κίνητρα πρέπει να δίνονται σε ιδιωτικές εταιρείες προκειμένου να ενισχυθεί η ποιότητα της πρακτικής άσκησης με σκοπό την απασχόληση, ενώ το 49% υποστηρίζει ότι απαιτείται παρακολούθηση και αξιολόγηση.

 

4. Οι τομείς της εκπαίδευσης και της απασχόλησης, της ενημέρωσης και της καθοδήγησης, η εξασφάλιση αξιοπρεπούς στέγασης και οι φιλικές προς τη νεολαία υπηρεσίες πρόνοιας έχουν εξεταστεί στις δύο προηγούμενες φάσεις του διαλόγου.

Ποια μέτρα σε άλλους τομείς είναι απαραίτητα για τη βελτίωση της κοινωνικής ένταξης όλων των νέων;

 

Το 62% υποστηρίζει την ιδέα της διάδοσης και ενίσχυσης των πρακτικών και των θεσμών που ενισχύουν τη συμμετοχή των νέων στη λήψη αποφάσεων και στις διαδικασίες διαμόρφωσης πολιτικών σε τομείς που συνδέονται άμεσα με τους νέους, ενώ το 54% είναι υπέρ της προώθησης της συμμετοχής των νέων στις υπάρχουσες ευκαιρίες για κινητικότητα των νέων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το 53% απάντησε ότι χρειάζεται βελτίωση της πρόσβασης και συμμετοχής των νέων σε δραστηριότητες για τη δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου τους, ενώ το 49% είναι υπέρ της ύπαρξης ενημερωτικών εκστρατειών για τις κοινωνικά ευάλωτες ομάδες των νέων, με στόχο την καταπολέμηση των προκαταλήψεων, των διακρίσεων και του αποκλεισμού.

5. Κατά την άποψή σας, με ποιους τρόπους η νεανική επιχειρηματικότητα μπορεί να συμβάλει στην κοινωνική ένταξη των νέων (π.χ. βοηθώντας τους νέους, καθώς και τους άνεργους και αποκλεισμένους νέους, κλπ);

 

Σχετικά με τη συμβολή της επιχειρηματικότητας των νέων στην κοινωνική ένταξη των νέων, η πλειονότητα αυτών που απάντησαν (62%) πιστεύει ότι η επιχειρηματικότητας των νέων αυξάνει την αίσθηση της δημιουργικότητας και της ενεργούς συμμετοχής των νέων στην κοινωνία. Το 60% δηλώνει ότι αυξάνει τις ελπίδες και τις προσδοκίες των νέων, δίνοντάς τους κίνητρα για ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία. Επίσης, το 58% υποστηρίζει ότι η επιχειρηματικότητα των νέων συμβάλλει στη διασφάλιση της οικονομικής αυτονομίας των νέων καθώς και αυξάνει την αίσθηση χρησιμότητας, προσωπικής ικανοποίησης και κοινωνικής αποδοχής. 

Οι μισοί από αυτούς που απάντησαν (50%) δήλωσαν ότι αυξάνει την κοινωνική συνείδηση και ότι εμπνέεται η καινοτομία μέσω της επιχειρηματικότητας με θετικό κοινωνικό αντίκτυπο. Επιπρόσθετα, το 42% υποστήριξε ότι αυξάνει την κοινωνική συνοχή, καθώς προωθεί τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών τομέων προκειμένου να είναι βιώσιμη μία επιχειρηματική δραστηριότητα.

6. Ποιά συγκεκριμένα μέτρα θα πρέπει να ληφθούν στους ακόλουθους τομείς, ώστε να βοηθηθούν οι νέοι να αναλάβουν επιχειρηματικές πρωτοβουλίες;

 

Το 71% αυτών που απάντησαν υπογράμμισε τη σημασία της ασφάλειας και της σταθερότητας (για παράδειγμα, σταθερό φορολογικό περιβάλλον, ευνοϊκοί όροι δανεισμού κλπ.), ενώ το 58% τόνισε τη σημασία της ανάπτυξης επιχειρηματικών γνώσεων και δεξιοτήτων των νέων στα σχολεία και τα πανεπιστήμια.

Το 55% πιστεύει ότι χρειάζεται βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση για την έναρξη μιας επιχείρησης, ενώ το 48% παροτρύνει να μειωθούν οι διοικητικές διαδικασίες που απαιτούνται για την έναρξη μιας επιχείρησης. Το 35% δηλώνει ότι αυτό που χρειάζεται είναι η αναγνώριση των γνώσεων που αποκτά κανείς όταν συμμετέχει σε δραστηριότητες για την ανάπτυξη επιχειρηματικών δεξιοτήτων.

7. α) Ποιες συγκεκριμένες δράσεις μπορούν να αναληφθούν για την ποιοτική βελτίωση και αύξηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας των νέων με λιγότερες ευκαιρίες, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές;

 

Το 63% αυτών που απάντησαν τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης του ιδιαίτερου χαρακτήρα ορισμένων επαγγελμάτων (που κινδυνεύουν να εκλείψουν ή συνδέονται με την πολιτιστική κληρονομιά ενός τόπου) μέσω της δημιουργίας νέων θέσεων μαθητείας, προκειμένου να ενισχυθούν περαιτέρω και οι νέες επιχειρήσεις και η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το 54% υποστηρίζει τη δημιουργία συγκεκριμένων προγραμμάτων χρηματοδότησης που εστιάζουν αποκλειστικά σε νέους με λιγότερες ευκαιρίες ενώ το 52% τάσσεται υπέρ της παραχώρησης κινήτρων και της απλοποίησης των διαδικασιών που απαιτούνται για την έναρξη επιχείρησης σε απομακρυσμένες περιοχές. Επίσης, το 46% υποστηρίζει ότι θα ήταν κρίσιμο να υπάρχει ένα μεγαλύτερο ποσοστό χρηματοδότησης για την έναρξη επιχειρήσεων σε απομακρυσμένες περιοχές.

 

β) Ποια συγκεκριμένα μέτρα μπορούν να ληφθούν για την προώθηση της επιχειρηματικότητας των νέων με θετικό κοινωνικό αντίκτυπο (π.χ. μέσω κοινωνικών επιχειρήσεων[3] και πράσινων θέσεων εργασίας[4]);

Σχετικά με τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν για την προώθηση της επιχειρηματικότητας των νέων με θετικό κοινωνικό αντίκτυπο, η πλειονότητα (62%) υποστήριξε ότι είναι απολύτως απαραίτητο να αυξηθεί η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τις νέες επιχειρήσεις, με βάση την καινοτομία και τον κοινωνικό αντίκτυπο. Το 59% όσων απάντησαν είναι υπέρ της δημιουργίας φορολογικών κινήτρων για καινούργιες «πράσινες» επιχειρήσεις νέων, ενώ το 56% υποστήριξε την ιδέα οικονομικών κινήτρων για επιχειρήσεις με θετικό κοινωνικό αντίκτυπο. Το 54% δήλωσε ότι το κράτος πρέπει να αναγνωρίζει έμπρακτα τις επιχειρήσεις με θετικό κοινωνικό αντίκτυπο.

 

 

8. Ποιά παραδείγματα επιχειρήσεων που έχουν συσταθεί από νέους γνωρίζετε, συμπεριλαμβανομένων αυτών που στηρίζονται και αξιοποιούν τον πολιτιστικό πλούτο και τη δημιουργικότητα της χώρας, με θετικό αντίκτυπο για τους νέους, την τοπική ή / και την ευρύτερη κοινωνία;

  

Αρκετά παραδείγματα αναφέρθηκαν στις απαντήσεις. Μεταξύ άλλων, ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στις επιχειρήσεις νέων επιχειρηματιών στον καινούργιο τομέα της εκτροφής σαλιγκαριών. Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν τη συνεχή αύξηση των εξαγωγών σαλιγκαριών σε όλη την Ευρώπη, και μια νέα αγορά που πρόσφατα δημιουργήθηκε στην Ελλάδα.

Μετά την διεξαγωγή ενδεικτικών ερευνών, αποδείχτηκε ότι σε συγκεκριμένες περιοχές της Ελλάδας, υπάρχει υψηλό ποσοστό εκτροφής σαλιγκαριών καθώς και αυξημένη ζήτηση στην Ευρώπη. Επιπλέον, με τη διαδικασία μεταφοράς γνώσεων από τον ένα τομέα στον άλλο, η επιτυχία της εκτροφής σαλιγκαριών είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, γεγονός που επηρέασε κι άλλους τομείς της οικονομίας. Αρκετοί από αυτούς που απάντησαν έδωσαν συγκεκριμένα παραδείγματα εταιρειών που δημιουργήθηκαν από νέους και έχουν στόχο να προωθήσουν τις εξαγωγές των σαλιγκαριών στην Ευρώπη αλλά και την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σχετικά με συγκεκριμένα επιχειρηματικά μοντέλα που έχουν προσαρμοστεί στις σύγχρονες ανάγκες της αγοράς εργασίας.

Επίσης, πολλοί συμμετέχοντες κατέγραψαν αρκετές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες σε τοπικό επίπεδο, με αντικείμενο την τυποποίηση τοπικών ελληνικών προϊόντων (λάδι, μέλι, ρόδια).

Στον τομέα του πολιτισμού, αναφέρθηκε μία ομάδα νέων επιχειρηματιών η οποία δημιούργησε ένα πολιτιστικό χώρο-καφέ ως χώρο συνάντησης νέων, όπου προσκαλούνται θεατρικές ομάδες, μουσικοί κλπ. για να παρουσιάσουν την καλλιτεχνική τους δραστηριότητα.

[1] Eurostat, «Έρευνα εργατικού δυναμικού: Μέθοδοι και ορισμοί, Έκδοση 2001», 2003.

[2] Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Εστιάζοντας στους νέους και την επιχειρηματικότητα – Ευρωπαϊκές καλές πρακτικές από προγράμματα του Νέα Γενιά σε Δράση 2013

3 Η ειδοποιός διαφορά μιας κοινωνικής επιχείρησης, σύμφωνα με τον ορισμό της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, είναι ότι έχει κατ’ εξοχήν κοινωνικούς σκοπούς αντί του κέρδους και παράγει κοινωνικά οφέλη για τα μέλη ή το ευρύ κοινό.

[4] Σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO), «Οι πράσινες θέσεις εργασίας είναι αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας που μειώνουν την κατανάλωση ενέργειας και πρώτων υλών, περιορίζουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ελαχιστοποιούν την παραγωγή αποβλήτων και τη μόλυνση, προφυλάσσουν και αποκαθιστούν τα οικοσυστήματα».